Tổng hợp: Sống chung với HIV

[leduyminh]

Mình hy vọng bài này sẽ có ích cho cuộc sống của ORION. Hy vọng em sẽ cố gắng vượt qua tất cả khó khăn ở phía trước và sống thật ý nghĩa.

Nếu bạn đã biết mình có mang trong người virus HIV tại sao chúng ta lại không tập cách sống chung với nó?

I. Đối phó với những diễn biến về tâm lý

Vào thời điểm bạn biết là mình bị nhiễm HIV, cuộc sống của bạn dường như đảo lộn hoàn toàn. Đây thường là giai đoạn khủng hoảng trầm trọng nhất đối với một người có H.

Bạn có thể cảm thấy nhiều thứ tình cảm lẫn lộn. Tâm lý ban đầu thường là bàng hoàng, không muốn chấp nhận và sau đó là cảm giác sợ hãi khi nghĩ đến sự kỳ thị của những người xung quanh, đến cuộc sống của mình trong tương lai, và nghĩ rằng mình sắp chết. Lúc này nhiều NCH có những suy nghĩ và hành động quá khích và bất thường như bỏ đi lang thang, uống rượu, không quan tâm đến bản thân, giận dữ vô cớ thậm chí muốn tự sát.

Những bất ổn về tâm lý của những người có HIV thường xuất phát từ suy nghĩ rằng cuộc sống của mình đang trở nên bấp bênh. Các bạn thường cho rằng tương lai, công việc, sinh hoạt, thậm chí cả các mối quan hệ đều thay đổi chỉ vì mình bị nhiễm loại virus này.

Sau giai đoạn lo lắng sợ hãi, NCH thường rơi vào trạng thái trầm uất, không muốn hoạt động, luôn có những suy nghĩ tiêu cực.

Khi bắt đầu hoạt động trở lại, nhiều người tự rút mình vào trạng thái cô đơn và tự kỳ thị, tránh xa gần gũi mọi người.

Nếu NCH vượt qua được giai đoạn này và vẫn còn khoẻ mạnh hoặc được điều trị thì sẽ đến được giai đoạn chấp nhận và hy vọng. Tuy nhiên, trong cuộc sống, mỗi khi NCH phải đối đầu với sự kỳ thị và phân biệt đối xử cũng như bị mắc các bệnh nhiễm trùng cơ hội thì NCH lại có thể dễ có những bất ổn về tâm lý. Điều này cũng là dễ hiểu và có thể xảy đến với bất cứ ai không kể là có HIV hay không.

Đây là những đặc điểm tất yếu của việc có HIV. Điều quan trọng là các bạn có H và những người chăm sóc nắm được những đặc điểm này để vượt qua được những thời điểm khó khăn đó. Một số gợi ý về cách vượt qua những khó khăn về tâm lý được trình bày sau đây

II. Bộc lộ
Việc có nói cho ai đó biết là bạn có HIV hay không là quyền của bạn. Rất nhiều người cần có người để tâm sự khi bạn buồn chán, lo lắng và giận dữ, hoặc chỉ để nói chuyện chia sẽ. Tuy nhiên, bạn cần cân nhắc việc nói với ai và nói vào lúc nào. Có một vài yếu tố mà bạn có thể tham khảo để cân nhắc trước khi quyết định chia sẽ với ai đó.

Việc có HIV có phải là gánh nặng tam lý quá lớn đối với bạn không? Bạn có cần người để nói chuyện, giải bày không? Vào thời điểm hiện tại và trong tương lai gần bạn có cần sự hổ trợ về mặt vật chất, chăm sóc, thuốc men hay trông nom gia đình và con cái không?

Người mà bạn dự định chia sẽ thông có đáng tin cậy không? Việc bạn chia sẽ với người đó sẽ ảnh hưởng thế nào đến mối quan hệ giữa hai người? Người ta có chể làm gì tốt và không tốt cho bạn hoặc những người thân của bạn nếu họ biết rằng bạn đang có HIV?

Việc biết về thông tin của bạn có ảnh hưởng tốt và không tốt thế nào đến người mà bạn dự định sẽ chia sẽ?

Bạn có thể làm gì để chuẩn bị tâm lý cho người đó trước khi chia sẽ? và thời điểm nào là thích hợp để chia sẽ với người đó?

Cách chia sẽ nào là thích hợp nhất với người đó?

Trước khi chia sẽ thông tin với ai đó, nhiều bạn chuẩn bị tinh thần cho người đó bằng cách nói xa xôi về HIV, về việc xét nghiệm HIV hoặc cố tình cho người đó biết là mình đang có các tài liệu về HIV. Nhiều người chọn những nơi vắng vẻ, riêng tư để chia sẽ, có người lại chia sẽ qua thư, E-mail hoặc nhắn tin. Cũng có người nhờ một người thứ ba đưa tin giúp.

Người thường được chia sẽ là một hoặc nhiều thành viên trong gia đình. Ngoài ra, NCH cũng nên cân nhắc việc chia sẽ với bạn tình và bạn tình cũ, và bạn chích mà đã từng chích chung để họ biết mà đi xét nghiệm. Với những người này, nếu bạn không muốn bộc lộ mình bạn vẫn có thể tìm một cách gián tiếp như viết thư, nhờ một người khác nói để báo cho họ biết là họ cần đi xét nghiệm.

Bị nhiễm HIV không có nghĩa là bị AIDS ngay lập tức. Và bị AIDS không có nghĩa là sẽ chết ngay. HIV/AIDS cũng chỉ là một trong những nguyên nhân có thể gây tử vong. Nhiều nguyên nhân khác có thể gây tử vong sớm hơn như tai nạn giao thông hoặc ung thư.

Có những bệnh khác cũng không chữa được hoặc rất tốn kém như ung thư, suy thận, bệnh tự miễn dịch.

Người bị nhiễm HIV vẫn có thể sống khoẻ mạnh và có ích trong nhiều năm. Nên sử dụng những năm này để thực hiện những điều mình muốn làm

Để giử gìn sức khoẻ và làm chậm quá trình chuyển sang giai đoạn AIDS bạn cần tránh nhiễm thêm các dòng virus HIV khác, tránh bị nhiễm viêm gan siêu vi và các bệnh nhiễm trùng cơ hội. Muốn như vậy, bạn hãy luôn sử dụng bao cao su khi quan hệ tình dục, không chích chung, uống thuốc điều trị dự phòng, thường xuyên tập thể dục và ăn uống, luyện tập và làm việc thích hợp

III Đối phó với những thay đổi về sức khoẻNgay sau khi bị nhiễm virus, một số người có triệu chứng giống như cúm, kèm theo sốt, sưng hạch, có phát ban ngoài da hoặc ho. Tuy nhiên, phần lớn những người mang virus vẫn khoẻ mạnh trong vòng nhiều năm. Trên 50% số người mang virus trên 10 năm vẫn chưa có biểu hiện AIDS.

Khi đã chuyển sang giai đoạn AIDS là lúc lượng bạch cầu trong cơ thể còn quá ít, khả năng chống đỡ với các tác nhân gây bệnh thông thường bị giảm sút. Vì vậy, bệnh nhân dễ mắc bệnh hơn những người bình thường. Khi có các triệu chứng, biểu hiện bất thường cần chú ý theo dõi và điều trị ngay

IV Dự phòng lây truyền HIV

Hãy suy nghĩ lại xem cuộc đời bạn đã thay đổi kể từ khi bạn phát hiện là mình có HIV. Chắc chắn là bạn không muốn người khác phải chịu sự không may mắn như mình. Chắc chắn là bạn không muốn trở thành nguồn gây khó khăn cho người khác. Chắc chắn là bạn muốn bảo vệ những người thân, những người xung quanh mình khỏi HIV. Càng nhiều người có HIV, việc điều trị càng khó khăn vì các khoản ngân sách chỉ có hạn. Nếu tất cả những NCH đều có ý thức bảo vệ người khác, dịch HIV sẽ bị đánh bại.

Người có HIV cần làm gì để phòng lây HIV cho người khác hoặc lây thêm các dòng virus HIV khác?

· Luôn sử dụng bao cao su trong quan hệ tình dục

· Không dùng chung bơm kim tiêm với người khác

· Không dùng chung bàn chải đánh răng, dao cạo râu hoặc các dụng cụ rạch da như xăm trổ hoặc kim chích lễ với người khác

· Băng kín các vết thương, các vết lở cho đến khi khỏi hẳn

· Điều trị sớm các bệnh lây truyền qua đường tình dục

V.Dự phòng và điều trị các nhiễm trùng lây qua đường tình dục

Có rất nhiều loại nhiễm trùng lây qua đường tình dục như lậu, giang mai, hạ cam, herpes, chlamydia, mào gà (mồng gà) và viêm gan siêu vi. Các nhiễm trùng này có thể biểu hiện thành các triệu chứng như tiết dịch ở niệu đạo của nam giới hoặc âm đạo ở nữ giới, loét ở bộ phận sinh dục, có hạch ở bẹn hoặc đau bụng dưới nhưng phần lớn không có biểu hiện gì. Nguy cơ bị nhiễm HIV tăng gấp 2 đến 23 lần ở những người có các nhiễm trùng lây qua đường tình dục. Ngược lại, những NCH do khả năng miễn dịch của cơ thể bị suy giảm nên dễ mắc và khó điều trị các nhiễm trùng này hơn người không có HIV. NCH mà bị mắc các nhiễm trùng này cũng dễ lây HIV cho người khác hơn.

Để dự phòng lây truyền các nhiễm trùng lây qua đường tình dục, cách duy nhất là luôn luôn sử dụng bao cao su khi giao hợp đường âm đạo và đường hậu môn. Một số loại nhiễm trùng như lậu còn lây qua quan hệ tình dục đường miệng. Nếu một trong hai người bạn tình có các vết loét ở bộ phận sinh dục mà bao cao su không che phủ được thì nên tránh quan hệ tình dục.

Những người CD4 dưới 200 mà quan hệ tình dục bằng miệng với hậu môn của người khác thì còn dễ mắc các nhiễm trùng đường ruột.

NCH nên điều trị ngay khi có các triệu chứng của bệnh lây truyền qua đường tình dục. Dịch vụ điều trị các bệnh này rất sẵn có tại các cơ sở y tế. đặc biệt là các cơ sở chuyên khoa da liễu, hoa liễu và phụ khoa.

VI. Làm việc

Công việc làm một trong những liều thuốc tốt nhất để đề phòng và giải quyết các khủng hoảng tinh thần cho người có HIV.

Về phương diện y học, khả năng lao động của NCH không khác gì so với những người khác. Người có HIV chưa có biểu hiện nhiễm trùng cơ hội có thể làm việc như người bình thường, những người đã có các biểu hiện của bệnh AIDS có thể làm việc như những người mắc các bệnh mãn tính và cấp tính khác.

Chỉ có hai điều đáng lưu ý trong vấn đề công việc của người có HIV là để phòng nhiễm trùng cơ hội cho người có HIV và phòng lây nhiễm cho người khác.

Để phòng nhiễm trùng cơ hội, người có HIV không nên làm các công việc thường xuyên tiếp xúc với môi trường có nhiều tác nhân gây bệnh như các công việc phải tiếp xúc với rác, chất thải, nước bẩn, bụi hoặc trong các môi trường bị ô nhiễm.

Để phòng lây nhiễm cho người khác, người có HIV không nên làm các công việc có tiếp xúc với dịch cơ thể hoặc máu của người khác như bác sỹ, phẫu thuật, thợ hớt tóc....

[leduyminh]

VII Dinh dưỡng

Hàng ngày NCH cần một lượng protein và năng lượng nhiều hơn người bình thường để chống lại virus. Tuy nhiên, NCH lại dễ bị ngộ độc thức ăn và nhiễm bệnh qua thức ăn hơn. Do vậy, NCH cần ăn nhiều gắp đối bình thường. Thức ăn phải đảm bảo vệ sinh và nhiều dinh dưỡng.

Chế độ dinh dưỡng của NCH là rất quan trọng vì cơ thể của bạn cần nhiều đạm (protein) và năng lượng hơn bình thường để chống đỡ với virus HIV, Các nghiên cứu đã cho thấy ngay từ giai đoạn đầu mới nhiễm HIV, cơ thể đã cần gấp đôi đạm và năng lượng so với trước khi nhiễm HIV. Mặt khác, do sức đề kháng của cơ thể NCH yếu hơn nên một lượng nhỏ mầm bệnh cũng có thể gây nhiễm trùng đường ruột hoặc ngộ độc thức ăn. Thêm vào đó, do cơ thể yếu mệt, bị nhiễm trùng cơ hội hoặc do tác dụng phụ của các thuốc, NCH đôi khi chán ăn. Do tất cả những yếu tố trên, một chế độ dinh dưỡng đầy đủ và an toàn đối với NCH là rất quan trọng.

Một chế độ dinh dưỡng tốt sẽ:

· Phòng giảm cân

· Phòng thiếu dinh dưỡng

· Đảm bảo đử dự trữ các chất dinh dưỡng

· Giảm nguy cơ nhiễm trùng

· Tăng cường hiệu quả điều trị

Một số gợi ý về chế độ dinh dưỡng

Để có thể ăn được nhiều, bạn nên chọn các loại đồ ăn thích hợp với khẩu vị và tiêu hoá của mình. Không nên cố ăn uống các loại thực phẩm mà mình không thích hoặc gây rối loạn tiêu hoá (tiêu chảy, đau bụng, dị ứng...)

1) Các loại đồ ăn thích hợp về mặt dinh dưỡng với NCH
· Đồ ăn chứa nhiều protein: thịt, tôm, cá, trứng, sữa, gan, các loại hạt đậu, đậu phụ, lạc, vừng (mè)

· Đồ ăn chứa nhiều năng lượng khoai tây, bánh mỳ, cơm, các loại đồ ăn ngọt (mía, bánh, kẹo, trái cây ngọt. nước uống có đường), các loại chất béo (mỡ, dầu, bơ, pho mát)

· Đồ ăn chứa nhiều vitamin: rau và trái cây các loại, trứng, sữa, gan.

NCH cần ăn ít nhất là 6 lần mỗi ngày. Nếu không có điều kiện để tổ chức bữa ăn thường xuyên, ngoài các bữa ăn chính trong ngày, các lần khác bạn có thể ăn bánh kẹo, trái cây hoặc các đồ ăn nhẹ khác.

2) Tỷ lệ các loại đồ ăn mà người có HIV nên sử dụng.
Tháp thực phẩm thể hiện tỷ lệ các loại lương thực, thực phẩm mà người có HIV nên ăn, uống

· Cần ăn nhiều nhất là các loại lương thực: cơm, bánh mì, khoai tây. Cần lưu ý là phở, bún, miến và phần lớn các loại mỳ hiện có tại Việt Nam đều chứa rất ít năng lượng. Trong trường hợp bạn cần ăn để lấy năng lượng thì không nên ăn các loại đồ ăn này goặc phải ăn cùng với các loại đồ ăn nhiều năng lượng như cơm, bánh mì, khoai tây.

· Kế đó là các loại rau và trái cây. Nên ăn các loại rau và trái cây khác nhau để có nhiều loại vitamin, chất khoáng và chất xơ. Tuy nhiên, cần lưu ý là NCH không nên ăn các loại rau sống thừ khi những rau này được rửa thật sạch và ngâm trong nước muối loãng để loại trừ phần lớn các loại vi khuẩn và ký sinh trùng gây bệnh. Các loại trái cây nên được gọt vỏ trước khi ăn.

· Các loại thực phẩm nhiều đạm có vai trò rất quan trọng trong việc duy trì sức khoẻ và tăng cường khả năng chống đỡ của cơ thể nên cần được ăn thường xuyên. Các loại đó gồm: thịt, cá, tôm, trứng, sữa, các loại đậu, vừng(mè), lạc. Một ngày một NCH nên ăn một lượng đạm tương đương với 4-5 quả trứng gà hoặc 2-3 lạng thịt, hoặc 3-4 lạng cá.

· Các loại gia vị. Tuỳ vào khẩu vị của từng người mà có thể sử dụng các loại gia vị khác nhau. Tuy nhiên, những người có HIV không nên ăn quá nhiều ớt và hạt tiêu vì có thể gây kích ứng dạ dày đồng thời làm các vết loét ở miệng lâu lành. Những người có HIV ở Thái Lan thường được khuyên ăn nhiều tỏi để tăng cường khả năng miễn dịch của cơ thể. Các bạn cũng có thể áp dụng thử nếu thấy phù hợp.

Nếu bạn không thể ăn đủ các loại thức ăn thông thường, bạn nên dùng các loại đồ uống có nhiều ca-lo (năng lượng) như sữa và nước hoa quả pha đường. Bạn có thể uống thẳng từ cốc hoặc qua ống hút. Trong các loại sữa bột hiện nay đang có bán trên thị trường Việt Nam, Ensure là loại sữa được Tổ chức Y Tế Thế giới khuyên dùng cho những người có HIV vì loại sữa này có chứa nhiều năng lượng.

Trong trường hợp bị rối loạn tiêu hoá, bạn nên ăn các loại lương thực như cơm, bánh mì, hoặc các loại trái cây có vị ngọt vì chúng có nhiều năng lượng và dễ tiêu hơn.

Đề phòng các loại bệnh do thức ăn gây ra
· Những người có HIV dễ bị nhiễm đường tiêu hoá. Do vậy cần chọn mua các loại đồ ăn uống tươi, sạch, còn hạn sử dụng. Các loại thức ăn có trứng, thịt và hải sản như tôm, cá cần được nấu chín kỹ, các loại rau quả cần được rửa sạch. Nên ăn ngay sau khi nấu. Những đồ ăn, uống còn thừa hoặc để tủ lạnh, phải có lồng bàn để tránh ruồi và côn trùng. Trong trường hợp đó, thức ăn uống không thể để quá 6 giờ kể từ khi nấu.

· Ngoài ra, một số người có thể dị ứng với một số loại đồ ăn, uống nhất định như sữa tươi, tôm, cá... Các biểu hiện của dị ứng có thể là ngứa, nổi cục trên da hoặc cũng có thể là đau bụng hoặc tiêu chảy. Trong những trường hợp đó bạn nên dùng loại thức ăn khác.

VIII HIV trong gia đình

NCH có thể ăn uống, ngủ, giặt đồ chung với những người khác mà không sợ lây HIV cho họ.

Để tránh rủi ro gây lây truyền HIV cho gia đình, người không có HIV nên luôn đi găng tay cao su khi động chạm tới các đồ vật có dính máu, dịch của NCH và sau đó rửa tay bằng xà phòng và nước sạch. Không dùng chung bàn chảy đánh răng, dao cạo râu, bơm và kim chích và luôn dùng bao cao su khi quan hệ tình dục.

Các dụng cụ, hoá chất cần có nếu trong gia đình có người có HIV

· Băng dính (băng keo) để che kín các vết thương

· Găng tay cao su dầy và dài (loại bảo hộ lao động)

· Túi ny-lon

· Dung dịch khử nhiễm, sát trùng, tẩy rửa như nước javen, Cholrine, Cholramin. Thuốc tẩy (dùng để tẩy quần áo hoặc tẩy trùng nói chung) cũng có tác dụng tương đương. Loại này có bán ở nhiều siêu thị với giá tương đối rẻ. Bạn cũng có thể mua viên Chloramin (Presept) hoặc thuốc tẩy dạng viên để pha vào nước khi cần.

1. Ăn uống

Người có HIV có thể ăn cùng một mâm, sử dụng chung bát đĩa, cốc chén với những người khác trong gia đình mình mà không sợ lây HIV cho gia đình. Tuy nhiên, nếu các dụng cụ này có dính máu của người có HIV thì cần rửa sạch bằng nhiều nước và xà phòng. Người có HIV cần đi găng tay cao su và băng kín các vết thương.

Ngủ: Người có HIV có thể ngủ với người khác trong gia đình mà không sợ lây virus cho người đó. Người có HIV và người ngủ cùng vẫn có thể ôm ấp, chỉ lưu ý không để cho các chỗ da bị tổn thương của hai người tiếp xúc với nhau.

2. Giặt đồ/quần áo

Quần áo, đồ vải của người có HIV nếu không bị dính máu, mủ, tinh dịch thì có thể ngâm xà phòng và giặt bình thường, chung với quần áo của người khác. Nếu có dính máu và dịch thì nên ngâm riêng trong dung dịch Chloramin nồng độ 0,5% hoa85c dung dịch jeven trong khoảng 20-30 phút. Nếu không có các dung dịch trên, có thể đem các đồ này luộc sôi trong vòng 20 phút. Khi giặt quần áo có dính máu, mủ của NCH thì cần đi găng tay cao su.

3. Làm sạch các bền mặt bị dính máu, mủ, tinh dịch của người có HIV

Người có HIV có thể sử dụng chung bàn, ghế, giường, tủ... với những người khác mà không sợ lây HIV cho họ. Nhưng nếu bàn, ghế, giường bị dính máu, mủ, tinh dịch của NCH thì cần được làm sạch đúng cách để phòng lây nhiễm. Đổ dung dịch Chloramin 0,5% hoặc javen lên bề mặt bị dính máu, mủ, dịch rồi chờ 10-20 phút. Sau đó đeo găng tay cáo su và dùng nước sạch cọ rửa chỗ bẩn đó. Nếu không có các loại hoá chất trên thì có thể dùng xà phòng bột và nước thay thế.

Thu dọn các đồ thải dính máu, mủ, hoặc tinh dịch của NCH: như bông, băng, bao cao su, băng vệ sinh...Đeo găng tay cao su để cầm hoặc dùng kẹp dài để gắp rồi cho vào một túi ny-lon để cầm. Dùng một túi ny-lon không bị thủng, cho tay vào trong túi, cầm vật thải, lộn túi lại để bọc vật đó rồi cho vào túi ny-lon khác để đựng. Sau đó đổ dung dịch Chlorine 0,5% hoặc Javen vào, ngâm trong 20-30 phút rồi buột chặt túi ny-lon và cho vào thùng rác. Nếu không có dung dịch hoá chất và không có hệ thống xử lý chất thải chung thì tốt nhất là cho vào một hố rồi đốt.