Sanya
22-01-2006, 09:57 AM
Tết theo quan niệm mới
Tết cổ truyền có lẽ đã tồn tại theo hơn 4.000 năm lịch sử dân tộc. Trong thời đại hội nhập toàn cầu như hiện nay và theo dòng thời gian, quan niệm về Tết cổ truyền có thay đổi?
Tết: Thường được viết hoa, là khoảng thời gian có cúng lễ, vui chơi, hội hè để đón mừng năm mới theo truyền thống dân tộc” (theo Từ điển tiếng Việt của Hội Ngôn ngữ học VN). Đại từ điển tiếng Việt cũng có định nghĩa tương tự, có thêm “chúc mừng nhau”. Như vậy, có thể hiểu Tết là lễ hội đón mừng năm mới âm lịch.
Tết xưa
Chúng tôi muốn nói Tết xưa là Tết theo quan niệm cũ, khi nền kinh tế nước ta chủ yếu dựa vào nông nghiệp. Đó là những ngày lễ hội tưng bừng kéo dài nhiều ngày. “Tháng giêng là tháng ăn chơi” - là vậy. Khi đó người ta có quan niệm Tết là “ăn Tết”, chứ không phải “nghỉ Tết” như ngày hôm nay. Người ta dành những gì ngon nhất, tốt nhất như thịt heo, gà, trái cây, quần áo mới... cho những ngày Tết. Dù nghèo đến đâu “ngày 30 Tết thịt treo trong nhà”, cũng phải sắm được một mâm cỗ để cúng giao thừa, lễ gia tiên, rước ông bà về cùng ăn Tết với con cháu.
Truyền thống “ăn Tết” khắc sâu trong tâm thức Việt, cho đến tận bây giờ, người ta vẫn hỏi nhau “Tết nay ăn Tết lớn không?”, là vậy. Tập quán đó gắn liền với nền sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ, quanh năm đầu tắt mặt tối, “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”, cho nên nông dân VN ăn Tết rất lớn, ăn Tết dài ngày. Và trên hết, Tết là những ngày thiêng liêng để mừng tuổi cha mẹ, ông bà, là những ngày thể hiện lòng hiếu đễ, tôn kính tổ tiên.
Tết nay
Qua bao biến thiên của thời đại, theo dòng chảy của thời gian, đặc biệt trong thời đại hội nhập toàn cầu như hiện nay, chúng tôi nghĩ quan niệm về Tết đã có thay đổi, dù không nhiều lắm, về mặt khái niệm lẫn hành vi. Trước hết về mặt “ăn Tết”, giờ người ta thường nói “nghỉ Tết” chứ ít người nói “ăn Tết”. Tết hiện đại, người ta thích nghỉ ngơi thoải mái, đi chơi, đi du lịch. Theo thống kê của các công ty du lịch, Tết năm nay có khoảng hơn 10.000 người đăng ký các tour du lịch nước ngoài. Cho đến hôm nay, các tour đó đã “cháy”. Còn số lượng người đi du lịch nội địa thì rất đông. Khoảng mùng 2 Tết, Đà Lạt, Mũi Né, Vũng Tàu, Nha Trang đông đặc khách du lịch. Điều đó cho thấy Tết được nghỉ nhiều ngày nên người ta thích đi chơi hơn là “ăn Tết”.
Khái niệm “ăn Tết” cũng khác. “Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ”, mới đọc lên đã thấy hương vị Tết. Nhưng giờ đây người ta sợ thịt mỡ, sợ cả thịt. Cái bánh chưng truyền thống, thịt mỡ đã thay bằng thịt nạc tự bao giờ. Nền kinh tế nước ta đang phát triển, thu nhập người dân ngày một cao. Nhu cầu ăn ngon mặc đẹp là tự nhiên, được đáp ứng ngay khi có tiền, chớ không đợi đến Tết. Các ngày lễ hằng năm như 30-4, 2-9; những ngày lễ của các ngành nghề, các lễ hội diễn ra quanh năm làm chi phối ít nhiều tầm quan trọng của cái Tết cổ truyền.
Đặc biệt trong thời kỳ hội nhập, toàn cầu hóa, Tết Tây (1-1) cũng đã trở thành một ngày lễ quan trọng. Đó là cái Tết toàn cầu (vì đa số các quốc gia khác đều ăn Tết Tây) và nhiều nước ăn Tết âm lịch hoặc có ngày Tết riêng như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan... cũng đã xem Tết Tây như là ngày lễ quan trọng. Ở nước ta, từ khi các làn sóng đầu tư nước ngoài đổ vào, có không ít doanh nghiệp công nhân được nghỉ lễ Giáng sinh, được ăn Tết Tây. Rất nhiều ông chủ doanh nghiệp nước ngoài nghỉ Tết Tây từ lễ Giáng sinh. Ngay cả người dân bình thường ở các TP lớn như Hà Nội, TPHCM cũng ăn Tết Tây và chờ đợi tiếng còi hụ, tiếng chuông nhà thờ lúc giao thừa.
Quan niệm mới
Những thay đổi đó buộc chúng ta thử suy nghĩ một quan niệm mới về Tết. Theo chúng tôi, về cơ bản Tết cổ truyền vẫn chưa có sự thay đổi rõ nét. Điểm thay đổi dễ thấy nhất là sự khác nhau giữa “ăn Tết” và “nghỉ Tết”. Còn nói chung, Tết là dịp để gia đình đoàn tụ, thăm viếng nhau. Chính vì vậy, ở nước ta vé tàu lửa cuối năm luôn bị “cháy”, người ta sẵn sàng xếp hàng rồng rắn từ đêm hôm trước để có tấm vé về Tết! Khái niệm “mừng tuổi” cũng đang trở nên nhàn nhạt, người ta sợ tuổi. Chúc Tết cũng vậy, một dòng tin nhắn qua điện thoại di động, một lá thư qua e-mail cũng đủ ấm lòng...
Như vậy có thể hiểu Tết cổ truyền vẫn là một sinh hoạt văn hóa truyền thống nhưng được quan niệm đơn giản hơn, hiện đại hơn; người ta dành thời gian cho nghỉ ngơi nhiều hơn, ăn Tết ngắn hơn... Cách ăn Tết như vậy là phù hợp với xu thế toàn cầu hóa mà không đánh mất truyền thống.
Tết cổ truyền có lẽ đã tồn tại theo hơn 4.000 năm lịch sử dân tộc. Trong thời đại hội nhập toàn cầu như hiện nay và theo dòng thời gian, quan niệm về Tết cổ truyền có thay đổi?
Tết: Thường được viết hoa, là khoảng thời gian có cúng lễ, vui chơi, hội hè để đón mừng năm mới theo truyền thống dân tộc” (theo Từ điển tiếng Việt của Hội Ngôn ngữ học VN). Đại từ điển tiếng Việt cũng có định nghĩa tương tự, có thêm “chúc mừng nhau”. Như vậy, có thể hiểu Tết là lễ hội đón mừng năm mới âm lịch.
Tết xưa
Chúng tôi muốn nói Tết xưa là Tết theo quan niệm cũ, khi nền kinh tế nước ta chủ yếu dựa vào nông nghiệp. Đó là những ngày lễ hội tưng bừng kéo dài nhiều ngày. “Tháng giêng là tháng ăn chơi” - là vậy. Khi đó người ta có quan niệm Tết là “ăn Tết”, chứ không phải “nghỉ Tết” như ngày hôm nay. Người ta dành những gì ngon nhất, tốt nhất như thịt heo, gà, trái cây, quần áo mới... cho những ngày Tết. Dù nghèo đến đâu “ngày 30 Tết thịt treo trong nhà”, cũng phải sắm được một mâm cỗ để cúng giao thừa, lễ gia tiên, rước ông bà về cùng ăn Tết với con cháu.
Truyền thống “ăn Tết” khắc sâu trong tâm thức Việt, cho đến tận bây giờ, người ta vẫn hỏi nhau “Tết nay ăn Tết lớn không?”, là vậy. Tập quán đó gắn liền với nền sản xuất nông nghiệp nhỏ lẻ, quanh năm đầu tắt mặt tối, “bán mặt cho đất, bán lưng cho trời”, cho nên nông dân VN ăn Tết rất lớn, ăn Tết dài ngày. Và trên hết, Tết là những ngày thiêng liêng để mừng tuổi cha mẹ, ông bà, là những ngày thể hiện lòng hiếu đễ, tôn kính tổ tiên.
Tết nay
Qua bao biến thiên của thời đại, theo dòng chảy của thời gian, đặc biệt trong thời đại hội nhập toàn cầu như hiện nay, chúng tôi nghĩ quan niệm về Tết đã có thay đổi, dù không nhiều lắm, về mặt khái niệm lẫn hành vi. Trước hết về mặt “ăn Tết”, giờ người ta thường nói “nghỉ Tết” chứ ít người nói “ăn Tết”. Tết hiện đại, người ta thích nghỉ ngơi thoải mái, đi chơi, đi du lịch. Theo thống kê của các công ty du lịch, Tết năm nay có khoảng hơn 10.000 người đăng ký các tour du lịch nước ngoài. Cho đến hôm nay, các tour đó đã “cháy”. Còn số lượng người đi du lịch nội địa thì rất đông. Khoảng mùng 2 Tết, Đà Lạt, Mũi Né, Vũng Tàu, Nha Trang đông đặc khách du lịch. Điều đó cho thấy Tết được nghỉ nhiều ngày nên người ta thích đi chơi hơn là “ăn Tết”.
Khái niệm “ăn Tết” cũng khác. “Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ”, mới đọc lên đã thấy hương vị Tết. Nhưng giờ đây người ta sợ thịt mỡ, sợ cả thịt. Cái bánh chưng truyền thống, thịt mỡ đã thay bằng thịt nạc tự bao giờ. Nền kinh tế nước ta đang phát triển, thu nhập người dân ngày một cao. Nhu cầu ăn ngon mặc đẹp là tự nhiên, được đáp ứng ngay khi có tiền, chớ không đợi đến Tết. Các ngày lễ hằng năm như 30-4, 2-9; những ngày lễ của các ngành nghề, các lễ hội diễn ra quanh năm làm chi phối ít nhiều tầm quan trọng của cái Tết cổ truyền.
Đặc biệt trong thời kỳ hội nhập, toàn cầu hóa, Tết Tây (1-1) cũng đã trở thành một ngày lễ quan trọng. Đó là cái Tết toàn cầu (vì đa số các quốc gia khác đều ăn Tết Tây) và nhiều nước ăn Tết âm lịch hoặc có ngày Tết riêng như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan... cũng đã xem Tết Tây như là ngày lễ quan trọng. Ở nước ta, từ khi các làn sóng đầu tư nước ngoài đổ vào, có không ít doanh nghiệp công nhân được nghỉ lễ Giáng sinh, được ăn Tết Tây. Rất nhiều ông chủ doanh nghiệp nước ngoài nghỉ Tết Tây từ lễ Giáng sinh. Ngay cả người dân bình thường ở các TP lớn như Hà Nội, TPHCM cũng ăn Tết Tây và chờ đợi tiếng còi hụ, tiếng chuông nhà thờ lúc giao thừa.
Quan niệm mới
Những thay đổi đó buộc chúng ta thử suy nghĩ một quan niệm mới về Tết. Theo chúng tôi, về cơ bản Tết cổ truyền vẫn chưa có sự thay đổi rõ nét. Điểm thay đổi dễ thấy nhất là sự khác nhau giữa “ăn Tết” và “nghỉ Tết”. Còn nói chung, Tết là dịp để gia đình đoàn tụ, thăm viếng nhau. Chính vì vậy, ở nước ta vé tàu lửa cuối năm luôn bị “cháy”, người ta sẵn sàng xếp hàng rồng rắn từ đêm hôm trước để có tấm vé về Tết! Khái niệm “mừng tuổi” cũng đang trở nên nhàn nhạt, người ta sợ tuổi. Chúc Tết cũng vậy, một dòng tin nhắn qua điện thoại di động, một lá thư qua e-mail cũng đủ ấm lòng...
Như vậy có thể hiểu Tết cổ truyền vẫn là một sinh hoạt văn hóa truyền thống nhưng được quan niệm đơn giản hơn, hiện đại hơn; người ta dành thời gian cho nghỉ ngơi nhiều hơn, ăn Tết ngắn hơn... Cách ăn Tết như vậy là phù hợp với xu thế toàn cầu hóa mà không đánh mất truyền thống.